مهسا (ژینا) امینی (۱۷ مهر ۱۳۷۹ – ۲۵ شهریور ۱۴۰۱) یک شهروند ایرانی ۲۱ ساله بود که پس از دستگیری توسط گشت ارشاد در تهران و بر اثر ضربات مأموران، دچار شکستگی جمجمه و مرگ مغزی شد. او سه روز پس از دستگیری، در ۲۵ شهریور ۱۴۰۱، به دلیل شدت جراحات در بیمارستان کسری تهران درگذشت. این حادثه موجی از واکنشها و اعتراضات گستردهای را در ایران و جهان به دنبال داشت، و هشتگ #مهسا_امینی با بیش از ۳۰۰ میلیون توییت و ریتوییت ترند جهانی شد و رکورد تاریخ توییتر را شکست.
زندگی
مهسا امینی در ۱۷ مهر ۱۳۷۹ در شهر سقز به دنیا آمد. خانواده و دوستان او را ژینا صدا میزدند، اما نام او در شناسنامه مهسا ثبت شده بود. او چند ماه قبل از مرگ در دانشگاه ارومیه برای رشته میکروبیولوژی ثبتنام کرده و قصد داشت برای زندگی و تحصیل به ارومیه برود. پدرش برای او مغازه لباسفروشی در سقز راهاندازی کرده بود، اما او به این کار علاقهای نداشت. مهسا یک برادر به نام اشکان داشت.
بازداشت
در ۲۲ شهریور ۱۴۰۱، مهسا امینی با خانوادهاش برای دیدار اقوام به تهران سفر کرده بود. او در نزدیکی ایستگاه متروی شهید حقانی توسط مأموران گشت ارشاد دستگیر شد. به گفتهٔ برادرش، او هنگام بازداشت به مأموران گفت: «ما غریبیم در این شهر.» شاهدان عینی از ضربوجرح مهسا در خودروی گشت ارشاد و بازداشتگاه خبر دادند.
مرگ
دو ساعت پس از دستگیری، مهسا امینی به دلیل صدمات وارد شده به جمجمه، دچار مرگ مغزی شد و در بخش مراقبتهای ویژه بیمارستان کسری بستری شد. منابع آگاه گزارش دادند که او به محض رسیدن به بیمارستان از لحاظ پزشکی مرده بود. مژگان افتخاری، مادر مهسا، اعلام کرد که او پیش از بازداشت کاملاً سالم بودهاست. کمیته حقیقتیاب سازمان ملل در گزارشی اعلام کرد که حکومت جمهوری اسلامی به دلیل اعمال خشونت فیزیکی در هنگام بازداشت، در مرگ مهسا امینی مجرم است.
خاکسپاری
پیکر مهسا امینی به سقز انتقال داده شد و در گورستان آیچی به خاک سپرده شد. نیروهای امنیتی تلاش کردند تا او را شبانه و بدون حضور مردم دفن کنند، اما خانواده او مانع شدند. معترضان در مراسم خاکسپاری او شعارهایی نظیر «قتل به خاطر روسری؟ تا کی چنین خاک به سر باشیم؟» و «مرگ بر دیکتاتور» سر دادند.
واکنشها و اعتراضات
مرگ مهسا امینی خشم عمومی مردم را برانگیخت و موجب واکنشهای گستردهای در داخل و خارج از ایران شد. بسیاری از سیاستمداران، هنرمندان، شخصیتها، احزاب و نهادهای ایرانی و جهانی به این حادثه واکنش نشان دادند. هشتگ #مهسا_امینی در توییتر رکورد تاریخ هشتگها را شکست و بیش از ۳۰۰ میلیون بار استفاده شد. این حادثه باعث خیزش گستردهای علیه نظام جمهوری اسلامی شد و شعار «زن، زندگی، آزادی» به یکی از شعارهای اصلی معترضان تبدیل شد. در اعتراضات بسیاری از زنان روسریهای خود را آتش زدند و موهای خود را قیچی کردند.
جایزه حقوق بشری
پارلمان اروپا در ۲۷ مهر ۱۴۰۲ جایزه حقوق بشری اتحادیه اروپا، ساخاروف، را به مهسا امینی و جنبش زن، زندگی، آزادی در ایران اهدا کرد. امجد امینی، پدر مهسا، در واکنش به این جایزه گفت: «نام ژینا به نماد آزادیخواهی و برابریطلبی در جهان تبدیل شدهاست.»
مهسا امینی به نمادی از مقاومت و مبارزه برای حقوق زنان و آزادی در ایران تبدیل شده و یاد و خاطره او همچنان الهامبخش جنبشهای اعتراضی در سراسر کشور است.