ستارخان قراچهداغی (زاده ۲۸ مهر ۱۲۴۵ – درگذشته ۲۵ آبان ۱۲۹۳) از سرداران جنبش مشروطه ایران بود که به سردار ملی مشهور است. او در برابر نیروهای دولتی ضد مشروطه در تبریز ایستادگی کرد و نقش مهمی در حفظ مشروطه داشت.
زندگی
ستارخان در ۲۸ مهر ۱۲۴۵ خورشیدی در روستای سردارکندی در شهرستان ورزقان به دنیا آمد. او سومین پسر حاج حسن قرهداغی بود. ستارخان در کودکی علاقه وافری به تیراندازی و اسبسواری داشت و از همان دوران نوجوانی در برابر ظلم و ستم حاکمان ایستادگی میکرد. در ۱۶ سالگی به همراه خانواده به تبریز مهاجرت کرد و در محله امیرخیز اقامت گزید.
جوانی
در جوانی، ستارخان به مباشری املاک مشغول شد و سپس وارد خدمت ژاندارمری گردید. او در دفاع از مظلومان و مبارزه با حکومتهای محلی شناخته شد و به تدریج به یکی از لوطیان معروف تبریز تبدیل شد. ستارخان به دلیل شجاعت و هوش خود در میان مردم تبریز محبوبیت زیادی کسب کرد.
مقاومت در دوره استبداد صغیر
با شروع انقلاب مشروطه علیه محمدعلی شاه قاجار، ستارخان به همراه باقرخان رهبری مجاهدان تبریز را بر عهده گرفت. تبریز به مدت ۱۱ ماه توسط سپاه دولتی محاصره شد و مردم تحت فشار زیادی قرار گرفتند. ستارخان و مجاهدان تبریز در برابر قوای دولتی ایستادگی کردند و از تسلط آنها به شهر جلوگیری کردند.
مسافرت به تهران
پس از پیروزی انقلابیون مشروطه در فتح تهران و خلع محمدعلی شاه، ستارخان به دعوت آیتالله محمدکاظم خراسانی به تهران سفر کرد. در تهران، استقبال گرمی از او به عمل آمد و مردم و رجال شهر به استقبالش شتافتند. اما به دلیل اختلافات با مجلس، طرح خلع سلاح مجاهدین به تصویب رسید که مورد پسند ستارخان و یارانش نبود.
درگذشت
در ۱۶ مرداد ۱۲۸۹ هجری خورشیدی، قوای دولت مشروطه باغ اتابک را محاصره کردند و ستارخان در این درگیری مجروح شد. پس از این وقایع، او خانهنشین تهران شد و در ۲۵ آبان ۱۲۹۳ در تهران درگذشت.
آرامگاه
آرامگاه ستارخان در باغ طوطی در کنار حرم شاه عبدالعظیم در شهر ری واقع است. تلاشهای نوادگان ستارخان برای انتقال پیکر او به تبریز موفقیتآمیز نبوده است.
یادبود
به پاس کوششهای ستارخان در جنبش مشروطه، خیابانی در تهران به نام او نامگذاری شد. همچنین تندیسها و بناهای یادبود دیگری نیز در تهران و دیگر شهرهای ایران به یاد او برپا شدهاست. فیلمها و مستندهای مختلفی نیز درباره زندگی و مبارزات ستارخان ساخته شده است.
ستارخان به عنوان یکی از چهرههای برجسته جنبش مشروطه و نمادی از مقاومت و شجاعت در تاریخ ایران به یادگار مانده است.